36 ساڵ بەسەر جینۆسایدی بارزانیەکان تێپەڕی

بچووکردنەوە گەورەکردن

 لە 7/31 1983 دا جینۆسایدی بارزانیەکان ئەنجامدراو پلانی ئەوە هەبوو کە میللەتێک کۆتایی پێ بهێنرێت.

 

 

 

ئەمڕۆ 36 ساڵ تێدەپەرێت بەسەر تاوانێکی گەورەی دژ بەمرۆڤایەتی، تاوانێک کە هەرگیز مێژوو لە یادی ناکات و بەهیچ جۆرێک ئەنجامدەرانی ناتوانن خۆیان لە لاپەڕەکانی مێژوودا ڕووسپی بکەنەوە. 36 ساڵ بەر لە ئێستاو لە 31 تەموزی 1983 دا جینۆسایدی بارزانیەکان ئەنجامدراو پلانی ئەوە هەبوو کە میللەتێک کۆتایی پێ بهێنرێت.

 

 

رژێمی بەعس شاڵاوێکی رەشبگیری بۆ سڕینەوە و کپکردنی شۆڕشی کورد دەستپێکرد و تیایدا هه‌شت هه‌زار هاووڵاتى دانیشتووى كۆمه‌ڵگه‌ زۆره‌ملێكانى قوشته‌په‌، به‌حركه‌، هه‌ریر و دیانا، بەرەو بیابانەکانی باشووری عێراق راگوێزران و زیندە بەچاڵ کران.

 

 

 

جینۆسایدی بارزانیەکان بووە پەڵەیەکی رەش بە نێوچەوانی ئەنجامدەرانیەوە، بەڵام ئەوان نیەتیان هێنابوو کە بەردەوام بن لە قەڵاچۆ کردن و کۆمەڵکوژی و جینۆساید کردن، بریاریان دابوو کە نەهێڵن منداڵ و ژن و پیاوی کورد هەناسەیەکی ئارام هەڵمژن.

 

 

 

پاش رێککەوتنامەی جەزائیر لەناوەڕاستی ساڵانی ھەفتاکان، رژێمی بەعس بەشێوەیەکی پلان بۆداڕێژراو بۆ لەناوبردنی نەتەوەی کورد و وێرانکردنی دێهاتەکان بە ڕاگواستنیان بۆ خوارووی عێڕاق، کەوتە شاڵاوی کۆمەڵکوژی بارزانییەکان و ھەنگاوە بەراییەکانی ئەم کۆمەڵکوژییەش بە چەند قۆناغێک دەستیپێکرد.

 

 

 

هەنگاوی یەکەم بە ئاوارەکردنی بارزانییەکان و خستنە سنووری ئێرانیان بوو بە جۆرێک لە شارە جیاجیاکان نیشتەجێبوون، کە ئەمە دەرچەی کرانەوەی تاوانێکی هەمیشەیی و جینۆسایدکردنی بەشێکی نەتەوەی کوردبوو. لەساڵی ١٩٧٥ دانیشتوانی “نزارو بەرۆژ” بۆخوارووی عێراق دوورخرانەوەو برانە سنووری پارێزگای دیوانیە؛ دواتریش، لەساڵی ١٩٧٨ بەھەمان شێوە دانیشتوانی ناوچەکانی “مزووری، شێروانی، گەردی” بۆ ئۆردگاکانی “بەحرکە، دیانا، ھەریر، کۆرەتوو” لەسنووری پارێزگای ھەولێر گوێزرانەوە.

 

 

 

لەپرۆسەیەکی ترو لەشێوەی پێشوو، لەساڵی ١٩٨٢، دانیشتوانی “شێروان مەزن”یان بۆ ئۆردگای زۆرەملێی “سێبیران” گواستەوە. لەساڵی ١٩٨٣ شاڵاوی جینۆساید بوو بەکردەیی و بەچەند قۆناغێک و سەرەنجام “٨٠٠٠” ھەزار کوردی بارزانی – دەستگیرگران و لە بیابانی “البوێیە الجنوبیە” گوولەباران کران و کۆمەڵکوژکران.

 

 

 

دەستپێکی ئەم کردەوەو شاڵاوەی جینۆساید بەچەند قۆناغێک و بەم شێوەیە بوو:

 

یەکەم: قۆناغی یەکەم لە ٢٩ تا ٣٠- ٧- ١٩٨٣ بەردەوام بو، و تیایدا هەندێک کەسایەتی دیاری ناوچەی بارزان دەستگیرکران.

 

 

دووەم: قۆناغی دووەم لە ٣١-٧-١٩٨٣ دەستیپێکرد و تیایدا، بەکۆمەڵگرتنی پیاوان لە ئۆردووگاکانی ” قودس و قادسیە” جێبەجێکرا.

 

سێیەم: قۆناغی سێیەم لە ١٠-٨-١٩٨٣ ئەنجامدرا و بەکۆمەڵگرتنی پیاوان بارزانییەکان لە ئۆردوگا زۆرەملێکانی ” ھەریر، بەحرکە، دیانا” بەئامانجگیرا.

 

چوارەم: قۆناغی چوارەم ڕاوەدوونان و بەکۆمەڵگرتنی ئەو بارزانیانە بوو، بەھەرشێوەیەک بوبێت لە شاڵاوەکانی گرتن ڕزگارییان ببوو.

 

 

د. شەهێن وەهاب