زوبێر ڕەسول چۆمانی
1, نیسان 2019

مەترسیەکانی جەنگی ئاو

بەشی یەکەم

ئاو٧٠%ی لەشی مرۆڤی پێک هێناوە وەلەکاتی لەدایک بوندا ٨٠%ی کێشی مرۆڤ پێک دێنێت ،مرۆڤێکی ئاسایی دەتوانێت سێ گاڵۆن ئاو لەماوەی شەوو ڕۆژێکدا بخواتەوە وەکاتێ مرۆڤ هەست بە داهێزرانی لەش وشەکەتی دەکات تەنها ١%ی ئاوی پێویستی لەشی لەدەست داوە.

 

ڕێژەی ئاوی شیرین یەجگار کەمەو ڕۆژدوای ڕۆژ بایەخی زیاتردەردەکەوێت لای مرۆڤ ،٩٧%ی ئاوی سەرزەوی هی ئۆقیانوس ودەریاکانە کەسوێرەوبەکەڵکی خواردنەوە نایەت ٢%ی دەکەوێتە جەمسەرەکان وبەشێوەی چیای بەستەڵەکە وەتەنها ١%ی ئاوەکانی جیهان بۆخواردنەوە دەشێن .

 

گەرلەکۆنەوە ناکۆکی وململانێی ووڵاتان لەسەرسامانەکانی ناوەوەی زەوی وبەتایبەت نەوت وئاسن وزێڕوزیوبوبێت ئەوا ململانێکانی ئێستاو داهاتوو  لەسەرئاوو سەرچاوەکانی دەبێت.

 

بێ ئاوی فاکتەری هەژاری زۆرێک لەووڵاتانە ومایەی هەڕەشەیە بۆ زۆرێک لەوڵاتان کەدوور نی یە هەڵگیرسێنەری ئاگری شەرێکی گەورەی لەداهاتودا بەدواوەبێت بەتایبەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

 

بێگومان ئاوفاکتەرێکی گرنگی سەرهەڵدانی گەشەسەندن وسەرهەڵدانی شارستانیەتی مرۆیی بوە ،شارستانیەتی سۆمەری وبابلی و ئاشوری وفینیقی ودۆڵی نیل لەچوارچێوەی ئەستێڵی ڕوبارەکان چەکەرەی کردوە ،شارە مێژویی یە گەورەو بەناوبانگەکانی مێژو لەسەرکەناری ڕوبارەکان بنیات نراون ، کورد دەڵێت: ئاوو ئاوەدانی…

 

لەهەموشارێک وناوچەیەکی شارستانی ئاوسەرچاوەی سەرەکی کۆکردنەوەو بەیەکەوە ژیان وشارستانیەت بوە.
هەرچەندە کەئاوسەرچاوەیەکی سەرەکی ژیانە بەڵام مایەی سەرسوڕمان نیە کە ببێتە بنەمای ئاژاوەو شەڕوناکۆکی ،نوسەروشارەزای ئەمریکی (جون کیلی) دەڵێت: ئاوتەنهاگرنگ نی یە بۆژیان بەڵکو ژیان خۆیەتی.

 

ئاوو نەوت دووکاڵای هاوتان لە گرنگیەوە،بەپێی ڕاپۆرتی ناوەندەکانی توێژینەوەی جیهانی گرێ کوێرەی داهاتوی جیهان ئاوە کەدورنیە ببێتە مایەی شەڕێکی خوێنینی نێوان ووڵاتان چونکە ئاوونەبونی وگرنگی پەیوەستە بە ڕامیاری دەوڵەتەوەکەبەلای زۆر دەوڵەتەوە  بەداهاتێکی نەتەوەیی دەژمێردرێت ودەتوانریت بکرێتە چەکێکی فشارلەپێناودەست خستنی ئامانجی جۆراوجۆر.
تورکەکان ووتەیەکیان هەیە دەڵێت:ووڵاتان نەوتمان پێ دەفرۆشن بۆئێمە ئاویان پێنەفرۆشین….

 

ململانێ سەبارەت بەئاوو هەڵگرتنی دروشمی ئاو نەوتی داهاتوە ئاماژەی گۆڕانی شێوەی شەڕی داهاتون لەجەنگی هایدرۆکاربۆنی بۆ هایدرۆلیکی.

 

بەپێی بۆچونی شارەزایان ڕۆژهەڵاتی ناوەراست ووڵاتانی ئەفریقیا زۆرترلەهەموناوچەکانی تری جیهان هەرەشەی ئاویان لەسەرە کەکاریگەری گەورەی لەسەرگەشەی ئابوری وکۆمەڵایەتی ووڵاتانی ناوچەکە هەیە،ململانێکان سەبارەت بەسەرچاوەئاویەکان