د. شۆڕش عەلی
4, نیسان 2019

هاوپەیمانی و شۆڕشی چاکسازی

بابەتێک کە زۆر گرنگە قسەی لەسەر بکرێت و بەرنامەی بۆ دابنرێ لە ژیانی ئیمڕۆی کوردستان، دەوڵەتداریە بەڵام بە مانا سیاسیەکە ی واتە دەوڵەتی خەڵک، ئەی چ خەڵکێک بەڕێوەیبەرێت، ئەمە سەرەتای هەموو پرسیارەکانە، ئەبێ خەڵکێک بێت وویژدان، ئینتما، دڵسۆزی، خۆبەخاوەنزانین، بەرژەوەندی گشتی، ئاسایشی نیشتمانی و نەتەوەیی، پێکەوەژیان، مرۆڤ بەسەرتۆپی هەموو گۆڕانکاریەکانی گۆمەڵگا و جیهان بزانێت هە موو ئەمانە کەسایەتیەکەی بن.

 

هەموو ئەمانە بە دێژایی حوکمڕانی دە سە ڵاتی کورد لە ناو کۆمەڵگەی کوردی لە ناویانبرد و لە جێگای هەموو ئە و کارەکتەرە جوانانە چیان درووستکرد؟ گەندەڵی کە تەواوی حکومەتی عەیبدارو ڕووڕەشی دنیا و قیامەت کرد، کەسایەتی کورد کە نموونەی جوامێری و نیشتمان پەروەری بوو ڕسوای دە ستی تورک و فارس و عەرەبی کرد، بە کوردی و کرمانجی کۆمە ڵگای کوردی و خەڵکی کوردستانیان بەبەرنامە لەپێناو خۆشی دوو بنەماڵە سە رتاپا ڕووخاند و لێکهەڵوەشاند، لەبری ئەوەی مرۆڤ سەنتەر بێت، بێنرخرترین بابەت مرۆڤە.

 

بگرە مرۆڤیان کردۆتە بابەتێک تەنها ‌وەک تەلەفزیۆن بە کۆنتڕۆڵەکانی لای خۆیان تەنها بۆ شە رعیە تدان بۆ یاساو ڕێسایەک خۆیان بیانەوێت دەستی پیا دەنێن بڵێ بەڵێ، بۆیە دەبینی نە پەرلەمان نە وەزیر نە مەکتەب سیاسی قسە و بڕاریان یەک بست ناڕوات و نرخی پەڕی مریشکێکی نیە لای ئە و دوو بنە ماڵەیە، ئەم بێنرخ بوونە وای کردوە تەنانەت خە ڵک هەموو شتێ بێنرخ سە یر بکات وە ک خوێندن، زانست ، ژیان ، نە تەوە ، خاک ، نیشتمان.

 

چارەسەری ئەم ووڵاتە وێران و حکومەتە نەخۆشە بە چی دەکرێ کەبە دە ستی دووبنە ماڵە وە یە هێزو دارایی بێشوماریان لەبەردەستە؟

 

مێژوو زۆری لەم بابەتانە بەڕێکرد و تەنانەت شوێنە ماریشیان نەما تەنانەت ئەوەیان پێ ڕەوا نەبینرا کە وەک شوێنێک بیانهێڵنە وە تا بیانکەنە پەندی زەمانە، لەناوبردن و تەفرووتوناکردنی ئەم جۆرە بنەماڵانە بە ئیرادەی خەڵک کراوە جا شۆڕش بوبێت یان خەباتی مەدە نی بە ووشیارکردنە وە ی خە ڵک بە بەردەوامی و تێکۆشان وە ئۆپۆزسیۆن و بەژدارنەبوون لەگەڵیان لە هیچ کایەیەکی دەسەڵاتداریان چونکە بەژداریکردن لەگەڵیان واتە شەریک بوون لەو گەندەڵی و ناڕێکیانەی دەیکەن، ئەوکات ئێمە چیمانکرد (بۆ ئیش چوین ڕیشیشمان نایە بانی) وە یان چاوەڕێی گۆڕانکاری چاوەڕواننەکراوی سیاسی ناوچەیی و نێودەوڵەتی بکەین هە روەک لە ۱۹۹۱ ڕوویدا و ڕژێمی سەددام بە یە ک پاڵ ڕووخا تا بیانگۆڕێ بە هێزی باشتر ئە میش پەیوستە بە ئاستی دڵسۆزی پاراستنی بەژەوەندیەکانی زلهێزەکانی دونیا.

 

ئیدی لێرە وەڕۆڵی هاوپە یمانی دێتە ناو ئەو ململانێ سەختەی بەڕێوەیە، ڕاستە هاوپەیمانی وەک هێزێکی مەدەنی هاتۆتە ناو ماملانێکە بەڵام ئەوەی بێوێنەی کردووه ئەوەیە کە مرۆڤسەنتەرە کە دەبێتە تاکە بزوێنەر و داهێنەر و بنیاتنەرو،  هێزی گۆڕانی بنچینەیی، ئە م بیردۆزە هێشتا لە ئایدیای هیچ هێزو پارت و ڕێکخراوێک نەبووە، دەشبێ بەردەوام بێت بۆیە پلە و پۆست لە هاوپەیمانی لەسەر بناغەی شارەزایی و لێهاتویی مرۆڤە نەک بیروبۆچون و باوەڕی.

 

خاڵێکی گرنگی تر لە هاوپەیمانی تێکۆشان بۆ پێکەوەژیان بۆ بنیاتنانی ووڵاتێکی ئاوەدان هەروەک چۆن کاک ئارام لە چاوپێکە وتنێکدا ئاماژەی پێدا، با پێکەوەکاربکەین بۆ ئاوەدانی، لەم خاڵەوە هاوپەیمانی هاوڵاتی نیشتمان خۆشەویست درووستدەکات چونکە تا نیشتمان نە کەینە گرنگرترین بەش لە جەستە و هزر و کەسایەتی مڕۆڤ ناتوانرێت بەرژەوەندی تایبەت لە ناوبەرین و لە بریدا بەژەوەندی گشتی و پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی و نیشتمانی جێگە ی بگرێتەوە ئەمە ئەو خاڵە گرنگە یە دەسەڵات لە ناویردووە و هاوپەیمانی بنیاتی ئەنێتەوە، کارێکی سەختە بەڵام مەحاڵ نیە و دەتوانین جێبەجێی بکەین، بە دڵنیای توانیمان کەسایەتی لەو جۆرە درووست بکەین کە دڵنیام دە توانین واتە ئێمە گە ندە ڵیمان نە هێشت.

 

کارێکی زۆر گرنگتر ئەوەیە کە بە هیچ جۆرێک بە هێزوو کورسی کەم و جەماوەری کەمەوە بەژداری لە پەرلەمان و حکومەت و هیچ دەزگایەکی دەسەڵات نەکەین چونکە نە گوێیان ڵێدەگیڕێ و نە قسە مان جێدەگرێ.

 

ئێستا ئەو پرۆسەیەی کە هاوپەیمانی بەڕێوەی دەبات لە کردنەوەی کۆرسی ڕۆشنبیری و ۆرکشۆپ بۆ پێگەیاندنی کادر و سەرکردەی لێهاتوو بۆ درووستکردنی دەیان سەرکردە تا لە هەر هەڵکشان و داکشانێک بەسەر هاوپەیمانی هەم کۆڵەیەک بین بۆ هەستانەوەی تا حکومەتی خە ڵک درووست دەکەین.

 

خاڵێکی زۆر گرنگ هەیە کە پێویستە وانەی لێوەربگرین بەژدارنەبونە لە حکومەتێک کە سەرتاپای جەستەی خڵتانی گەندەڵی و نادادپەروەریە، بەژداری لە حکومەتێکی لەو جۆرە تەنها پلە و پۆست زیاتر هیچ شتێکی تر ناگە ینێ و دوواتر هاوپەیمانی دەبێتە کارگەی درووستکردنی خانەنشین و زیادکردنی ژمارەی مشەخۆر، بۆیە خەباتی هاوپەیمانی دەبێت سیاسەتکردن بێت بۆ نەوە و کادرانی ئایندە و بەردەوامی هاوپەیمانی هەروەک چۆن پارتی کرێکارانی ئوسترالیا تەمەنی لە ۱٥۰ ساڵی تێپەڕاندو بەڵام ڕۆژ دوای ڕۆژ بەهێزتر دەبێت و ئەوەتا ۸ ساڵە ئۆپۆسزیۆنە و زۆریش کاریگە رە.

 

ئیمڕۆ گۆڕەپانی ئۆپۆسزیۆنبوون زۆر لەبارە تا ئامانجەکان بۆ درووستکردنی حکومەتی خە ڵک و چاکساری بنەڕەتی ئەنجام بدەین و کۆتایی بە دە سە ڵاتی بنە ماڵە بهێنین.