هاوپەیمانی نیشتمانی
17, شوبات 2019

یاریدەدەری سەرۆکی هاوپەیمانی لە ڕاپۆرتێکی زەمەندا

“ئافرەت دەبێت خۆی سەركردە بێت ‌و خۆی خۆی بسەپێنێت” ئاڤێستا كەمال لە کۆتایی سییەكانی تەمەنیدایە، وای وت، كە وەك یەكەم ژن لە هەرێمی كوردستان بووە دووەم كەسی ناو حزبەكەی، چاوی لەوەیە هەم خۆی هەمیش ژنانی دیكە دەنگیان هەبێت، زیاتر وتی: “ئافرەتەكان دەبێت بگەنە قەناعەتێك كە هیچ جیاوازییان نیە لەگەڵ پیاوەكان”.

ناوەڕاستی مانگی یەكی ئەمساڵ، ئاڤێستا كەمال، كە پرۆفیسیۆری یاریدەدەرە لە زانكۆی سلێمانی، بە یاریدەدەری سەرۆكی هاوپەیمانی نیشتمانی هەڵبژێردرا – حزبێكی نوێیە‌و ئەمساڵ مۆڵەتی وەرگرت -. ئەوەش یەكەمجارە لە هەرێمی كوردستان ژنێك بگاتە ئەو پلە حزبیە.

ئاڤێستا كەمال، ساڵی 1979 لە سلێمانی لەدایكبووە، كێشەی لەگەڵ تەمەن ‌و رووخسار‌و شێوەی خۆی نیە “دەمەوێت وەكو خۆم قبوڵكراو بم” ماستەر‌و دكتۆرای لە سلێمانی خوێندووە، زیاتر كارەكانی لە بواری زماندا بووە، “حەزم كردووە كە شتێك بكەم خزمەت بە خەڵك بكات بەتایبەت ئەو منداڵانەی كە كێشەیان هەیە‌و فێری زمان نابن”. ئاڤێستا لە بارەگای سەرەكی حزبەكەی لە سلێمانی كە هێشتا فلێكسی ناوی حزبەكە بە بیناكەیەوە هەڵنەواسراوە وای بە “زەمەن” وت.

ساڵی 2012، نامەی دكتۆرای  وەرگرتووە لەو كاتەوە زنجیرەیەك لێكۆڵینەوەی زانستی هەبووە، بەڵام وەك خۆی دەڵێت، حكومەت ئاوڕی لێنەداوەتەوە‌و لەكاتێكدا خەڵكیش پێویستی بووە، وتی “بوارە ئەكادیمیەكەم پەیوەندی بە خەڵكەوە هەیە، لە كێشەكانی خەڵك تێدەگەم، ئەوەی من لەسەری دەنووسم بەتەنها زمان‌و كێشەكانی زمانی منداڵ نیە، بەڵكو پەیوەندی بە بیركردنەوە‌و تێگەیشتن لەخەڵك هەیە”.

ئاڤێستا دەیەوێت خزمەتی شار بكات، ڕوونیكردەوە كە مەبەستی شاری سلێمانی نیە، “مەبەستم لە خزمەتكردنە لەو پێكەوەژیانەی كە خەڵك لە سنورێكی دیاریكراویان هەیە”. زیاتر وتی “خەڵكی ئێمە زیاتر چاوی لە حزبی سیاسیە دەبێت لەو رێگایەوە بتوانیت ئاراستەیان بكەیت، بە تاكەكەس كەم تا زۆر سەركەوتوو نابیت”.

ئاڤێستا دەڵێت بیركردنەوەی ئەو لەگەڵ بیركردنەوەی هاوپەیمانی نیشتمانیدا هاوتەریب بووە “ئەگەر رۆژێك لە رۆژان بیرم بكردایەتەوە كە پارتێك دابنێم ئەوا ئەم پارتەم دادەنا، چونكە ئایدیاكانمان زۆر نزیكە لەیەكەوە”.
ئارام قادر، سەرۆكی هاوپەیمانی نیشتمانی، كە پێشتر ئەندامی مەكتەبی سیاسی كۆمەڵی ئیسلامی بووە‌و كەسێكی دیاری ناو جوڵانەوەی ئیسلامیە لە كوردستان، لەگەڵ راوێژكارەكانی پێشنیاری یاریدەدەری سەرۆكیان بۆ ئاڤێستا كەمال كردووە.

“هەرچەند بەرپرسیاریەتی گەورەیە، بەڵام سیفەتی خزمەتكردن زۆر زاڵە بەسەر مندا، خۆی جوانی ئەم بابەتە لەوەدایە كە ئاڵنگارییەكە مەرج نیە هەموو شتێك بە باشی بێتەوە پێشەوە ژیان فێری كردووین كە هەموو رێگاكان كراوە نین”، ئەوەی بەلای ئاڤێستاوە گرنگە پێكەوە كاركردنە.

یەكێك لەو شتانەی كە ئاڤێستا دژی دەوەستێتەوە سیستمی كۆتای ژنانە، كە لە پەرلەمانی عێراق ‌رێژەی (25٪)و هەرێمی كوردستان رێژەی  (30٪)ی پۆستەكان بۆ ژنان دانراون، “ئەگەر ئەم پۆستەم لەسەر بنەمای سیستمی كۆتا بوایە رازی نەدەبوم پێی”.

ئاڤێستا پێیوایە “ئەم سیستمە ئەوپەڕی لە كەمكردنەوە‌و لە شكۆدانی ئافرەتە، كاتێك كە سیستمی كۆتا بەكاردەهێنرێت وەكو ئەوە وایە بە ئافرەتان بوترێت كە ئێوە بەتەنها وەكو وێنەیەك دەهێنرێنە ناو ئیشەكەوە”. جەختیكردەوە سیستمی كۆتا لە شوێنێكدا هەر “دەقرتێت”.

بە بەراورد بە باكور‌و رۆژئاوای كوردستان ئافرەتان لە هەرێمی كوردستان كەمتر كاریگەریان لەسەر پرسە سیاسیەكان‌و حزبەكان هەیە، دواین پلە پۆستی ئەندام مەكتەبی سیاسیە، بەڵام لە دوو پارچەكەی تر ژنان هاوسەرۆكن‌و زۆرجاریش خاوەنی بڕیاری یەكەمن.

ئاڤێستا ئەم جیاوازییە دەگەڕێنێتەوە بۆ جیاوازی پێكهاتە‌و پەروەردەی ئەو دوو پارچەیەی كوردستان لەگەڵ باشوری كوردستان، “لێرە دایك‌و باوكەكان بەردەوام ئامۆژگاری كچەكانیان دەكەن كە دەبێت شەرمیان هەبێت” ئەو پەندێكی كوردی وەك نموونە هێنایەوە كە دەڵێت: “ئەگەر ئافرەت شەرمن بوو شارێك دەیبینێت بەڵام ئەگەر كوڕ شەرمن بوو شانەیەك دەیبینێت”. ئاڤێستا وتی: “ئەمە لەناو ئافرەتی ئێمەدا ڕەنگیداوەتەوە، هەرچەندە هەموویان وا نەبوون بۆ نموونە حەپسەخانی نەقیب توانیویەتی نامە بنێرێت بۆ باڵیۆزەكان”.

یەكێك لەو ژنانەی كە ئاڤێستا پێی سەرسامە حەپسەخانی نەقیبە، كە ژنێكی پێشەنگی نێو مێژووی كوردە‌و 1891 لە سلێمانی لە دایكبووە ژنێكی سیاسی ‌و چالاكوانی بواری ئافرەتان بووە.
ئاڤێستا، بەجۆرێك لە سوربوونەوە وتی: “ئافرەت دەبێت خۆی سەركردە بێت ‌و وەكو ئەمرێكی واقیعی لێبێت، لە جیاتی ئەوەی پۆستیان پێبدرێت”.

ئەم ژنە پلەدارە نایەوێت شتەكان بە رۆحیەتی شۆڕشگێڕانە بگۆڕێت، “دەبێت ئەم سیستمە زۆر لەسەرخۆ چاك بكرێت رەنگە لەتەمەنی مندا نەبێت ئەو گۆڕانكارییە، ئافرەتەكان دەبێت بگەنە قەناعەتێك كە هیچ جیاوازیان نیە لەگەڵ پیاوەكان، ئەمان خاوەن رێزن هەروەكو پیاوەكان” ئاڤێستا وای وت كە مەبەستی نیە كێشە بكەوێتە ناو خێزانەكانەوە.

“دەمەوێت شتێك بكەم لەنێوان پیاوسالاریی‌و فێمینیزمدا، نە پیاوسالاریی قبوڵ كراوە نە فێمینیزم، ژن ‌و پیاو هەردووكیان لەناو ژینگەیەكدان ‌و تەواوكەری یەكترین ‌و دەبێت وەكو مرۆڤ سەیری یەكتر بكەن”. ئەمە بەشێكی سەرەكی كێڵگەی كاركردنی ئاڤێستا دەبێت.

ئاڤێستا نایەوێت بە زمانی بەرپرس‌و ژێردەستە كار لەگەڵ هاوڕێ حزبیەكانی بكات، دەیەوێت هەماهەنگی جێگەی فەرمان بگرێتەوە، ئەم ژنە كە رۆژگارێك خەمی بۆ زمانی منداڵان دەخوارد‌و ئێستا پلەیەكی باڵای سیاسی وەرگرتووە، دەڵێت: “ئەو كچەی كە باوكی پەروەردەی دەكات‌و متمانەی پێدەكات سەركەوتووترین ئافرەتە” باوكی ئەویش هەمان كاری لەگەڵ ئاڤێستا كردووە.